Kto ma prawny obowiązek opieki nad osobą starszą w rodzinie?

Czy prawo nakazuje dzieciom osobiście opiekować się rodzicami?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 87 stanowi, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, co obejmuje pomoc materialną, wsparcie psychiczne w chorobie i pomoc przy załatwianiu spraw życiowych. Przepis ten nie precyzuje jednak, że wsparcie musi mieć formę osobistej, codziennej opieki fizycznej, a to często mylony punkt w rozmowach o obowiązkach rodzinnych.

W praktyce oznacza to, że dzieci nie mają prawnego obowiązku samodzielnego wykonywania czynności pielęgnacyjnych przy rodzicu. Mogą zlecić je opiekunce lub agencji, zachowując odpowiedzialność za to, żeby rodzic miał zapewnioną realną pomoc, a nie za to, kto fizycznie ją wykonuje.

Czym różni się obowiązek alimentacyjny od obowiązku opieki?

Obowiązek alimentacyjny z art. 128 Kodeks rodzinnego i opiekuńczego dotyczy dostarczania środków utrzymania osobie, która znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. To zobowiązanie finansowe, nie nakaz osobistego sprawowania opieki. Rodzina może się z niego wywiązać, opłacając opiekunkę, pobyt w placówce czy usługi pielęgnacyjne, niekoniecznie wykonując je samodzielnie.

Kto jest zobowiązany w pierwszej kolejności, gdy rodzeństwa jest kilkoro?

Zgodnie z art. 129 KRO obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych, czyli dzieci i wnuki, przed wstępnymi, a jeśli zobowiązanych jest kilku krewnych w tym samym stopniu, dzielą się nim proporcjonalnie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, a nie po równo. Oznacza to, że rodzeństwo o bardzo różnych dochodach nie musi pokrywać kosztów opieki nad rodzicem w identycznych częściach.

Co grozi za uchylanie się od pomocy rodzicowi w niedostatku?

Art. 209 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego ustalonego ustawą lub orzeczeniem sądu, jeśli naraża to osobę bliską na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Warunkiem odpowiedzialności jest jednak ustalony obowiązek, na przykład wyrokiem sądu, samo unikanie kontaktu czy rezygnacja z osobistej opieki na rzecz zleconej zwykle do tego nie wystarczają.

Jak rozdzielić opiekę i koszty, gdy rodzeństwo się nie zgadza?

W praktyce pomaga spisanie realnego zakresu potrzeb rodzica, rozdzielenie kosztów proporcjonalnie do możliwości finansowych każdej ze stron, a nie automatycznie po równo, oraz rozważenie zlecenia części opieki agencji jako rozwiązania, które nie obciąża jednej osoby w rodzinie kosztem relacji z resztą.

Co się dzieje, gdy rodzina nie jest w stanie zapewnić opieki?

Ustawa o pomocy społecznej przewiduje, że gdy rodzina, małżonek, zstępni lub wstępni, nie może zapewnić opieki, obowiązek zorganizowania usług opiekuńczych przechodzi na gminę. Jeśli senior trafia do domu pomocy społecznej, sam pokrywa nie więcej niż 70% swojego dochodu, a pozostałą część dopłaca rodzina lub gmina, zależnie od ustawowych progów dochodowych.

Czy zlecenie opieki agencji zwalnia z obowiązku prawnego?

Zlecenie opieki profesjonalnej agencji opiekunek, takiej jak Nestor24, nie znosi obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica, jest natomiast jedną z legalnych form jego realizacji, rodzina finansuje pomoc, zamiast wykonywać ją osobiście. W wielu sytuacjach takie rozwiązanie pozwala pogodzić pracę zawodową z odpowiedzialnością za rodzica, bez naruszania przepisów.

Podsumowanie

• Prawo nie wymaga osobistej, codziennej opieki nad rodzicem, wymaga natomiast wsparcia finansowego w razie jego niedostatku
• Obowiązek alimentacyjny rozkłada się proporcjonalnie do możliwości poszczególnych krewnych, nie po równo
• Konsekwencje karne dotyczą uporczywego uchylania się od ustalonego obowiązku, nie samej decyzji o zleceniu opieki agencji
• Gdy rodzina nie może zapewnić opieki, ustawowy obowiązek jej zorganizowania przejmuje gmina